PSİKONÖROİMMUNOLOJİ
Dr. Necla Aktan
11.11.2001
GİRİŞ :
Psikonöroimmunoloji 70 ‘lerin sonunda Dr. Robert Ader tarafından birleştirilmiş
bir terminolojidir. 1981 de yayımlanan psikonöroimmunoloji ders kitabı gerçekte
psikonoroimmunolojinin belirgin bir saptamasını yapmaz. Bu yayında Dr. Ader
şunları yazmıştır: İmmun sistem ve SSS arasında dolaylı ve rölatif olarak,
keşfedilmemiş bir ilişki vardır, ve bu ilşkinin analizi immun sistem ve beyin
hakkındaki çok şeyi açığa çıkarabilir. Bu yayından sonra diğeleri, insandaki
amaçlı immun modulasyonun varlığının ima edilmesini henüz kanıtlanmamış birşey
olarak yorumlamışlardır. Ader’in psikonöroimmunoloji hakkındaki 1. ve 2.
yayınlarındaki materyallerin büyük kısmı hayvan deneylerine ayrılmıştır; ama 2.
yayınında saptamalarını yansıtmada daha cesur davranmıştır. Bugün immun sistemle
ilgili nöroanatomik, nöroendokrin ve nörokimyasal linkleri gösteren bir çok veri
mevcuttur.Nöronların dentrit ve aksonlarla birbirine bağlı olduğunu bilmekteyiz.
Mesajlar bu yoldan yollanır ve alınır. Bir beyin hücresi uyarıldığı zaman
nörotransmitterlerin salgılanmasını sağlar. Bunlar sinaps dediğimiz mikroskopik
aralıktan alıcı hücre veya nörona zıplarlar.Dentritlerin gelişmesi bu
bağlantıların fazlalığıyla orantılıdır. Burada Dr. Öz’ün kitabındanki bir
örnekten bahsetmek isterim “ 15 yıl arayla iki kez kalp krizi
geçirmiş ve artık ikinci krizde beyin oksijenlenmesinin kesilmesi nedeniyle,
nörologların kalp naklinden sonra dahi eskisi gibi olamayacağını söylediği bir
hasta vakası. Dr.Öz’e göre bu hastanın belleğinin büyük bir kısmı kaybedilmiş
olabilirdi, hatta komada kalma olasılığı bile vardı ve operasyon için uyanması
gerekiyordu. Karısı ise ısrarla uyanacağına inanıyordu. Sadece ona yardım edecek
birine ihtiyacı olduğunu düşünüyordu. Bunun üzerine Dr. Öz durumu ciddi olduğu
halde hastanın iyileşebileceğini söyler. Hastanın eşi de kocasının geri
gelmesine yardım edebileceğini söyler ve sabahın 7’sinden gece geç saatlere
kadar hergün kocasının yatağının başından ayrılmaz, onunla konuşur, elini tutar.
5. günün sonunda kocası komadan çıkar ve LVAD operasyonu yapılır. Fakat
operasyon çok başarılı geçmesine rağmen hasta yoğun bakımdayken durumu kötüleşip
kalp atışı durur. Kalp masajı ve ilaçlarla hasta tekrar döndürülen hasta RVAD
için operasyona alınır ve ikinci pompa da takılır. Konsültasyondaki doktorların
tümü olumsuz görüş belirterek hastaya başarılı bir operasyona rağmen kaybedilmiş
hastalardan biri gözüyle bakılarak tekrar yoğun bakıma alınır.Ve eşi yine hergün
ki gibi kocasının başından ayrılmayarak konuşmaya devam eder ve bir gün hasta
gözlerini açar. Eşi kendisiyle konuşup günlük gazeteleri okuyarak hayatla
bağlantısını sürdürür. Hasta beyin zararı görmüş diğer hastalardaki sıkıntı ve
sinirlilik hali olamadan yavaş yavaş aklına kavuşarak insanların arasına geri
döner. Nasıl iyileşmiştir? Yakın tarihli nörolojik araştırmalar sözler ve
dokunuşlarla aklı uyarmanın, nöronları gelişmeye ve büyüyen bir ağacın kökleri
gibi dallanıp budaklanmaya itebileceğini ileri sürmektedir. Bu dallanıp
budaklanmalar nöronlar arasında daha fazla bağlantı yaratmaktadır. Bellek bu
şekilde oluşmakta ve milyarlarca beyin hücresinden gelişmektedir, ki bu da bir
hastanın başkalarıyla etkileşmesiyle gerçekleşmektedir, makineler ve ilaçlarla
değil. Bu hanım, kocasının belleğini yeniden inşa etme yolunda yeni bağlantılar
kurmasına yardımcı olmuştur. İlgisiyle, varlığı bu hasta için en iyi akıl
terapisi olmuştur ve bu da hiç kuşkusuz vücuduna yardım etmştir. Bu Dr.
Öz’ün görüşüydü.
Ader’e göre
de sinir sistemi ve immun sistem arasındaki haberleşmesinin çift yönlü
yollarının varlığı, işlevsel ve stress indüklü etkilerin immun sistem üzerine ve
bunun tersine immun procesin de, işleyiş üzerine etkisinin gözlenmesinde
deneysel bir temel sağlar.
İMMUN BASKILAMANIN VE
İMMUN ARTIRIMIN DÜZENLENMESİ
Farelerdeki
bir keşif Ader’i psikonöroimmunoloji araştırmalarına itmiştir.Tat uyarısını bir
immunosupresif ilaçla ilintilendirerek (cyclophosphamide) nispeten birkaç
birlikte verilişten sonra, bu ilacın yalnızca bulantı değil immunosupresyonu da
içeren fizyolojik etkilerinin düzenlemesine yol açmıştır.Ader’in başlangıçtaki
gözlemlerini kanıtlayan çalışmalar olmuştur. Hayvanda immun artırım da
düzenlenebilmiştir (Mc Quieen 1979). Son on yıl içinde immun cevabın
düzenlenmesiyle ilgili çok sayıda insan çalışması gösterilmiştir.
Almanyadan bir çalışmada (Buske-Kirschbaum 1992) 24 universite
öğrencisinde düzenlenmiş doğal Naturel killer (NK) hücre salınımını
göstermiştir. Nötral bir solusyon 4 kez 0.2 mg.lik epinefrin’in subcutan
enjeksiyonu ile birlikte verilmiştir. Bunun ardından, düzenlenmiş süjeler bu
solusyonun tekrar verilmesiyle anlamlı derecede artmış bir naturel killer hücre
aktivitesi göstermişlerdir. Solüsyonun tuz ile birleştirilerek verildiği kontrol
grubundaysa NK hücre aktivitesinde benzer bir artış gözlenmemiştir. Ovarian CA
için cyclic kemoterapi alan kadınlardaki bir çalışma bunların yalnız düzenlenmiş
bulantı değil fakat aynı zamanda düzenlenmiş immun cevap gösterdiklerini de
ortaya koymuştur (Bovbjerg 1990).
İntrinsic
İmmun Durum Hayvan Davranışı üzerine Etki Eder
Birçok çalışma
göstermiştir ki hayvanlar doğal veya indüklenmiş hastalıkların sağaltılması için
verilen ilaçlarla birleştirilmiş olan tatlara (CS) karşı tercih
geliştiriler. Ader’in çalışmalarında otoimmun hastalıklı fareler CS’ye karşı
antipati duymamışlardır, ki bu sağlıklı farelerin bir özelliğidir (Ader 1991).
Çikolatalı sütle karıştırılmış cyclophosphamide(CY) ile yapılan ileri
deneylerde, sağlıklı hayvanlar dozla alakalı olarak bu maddenin alımını
azaltmışlardır. Oysa otoimmun hastalık semptomları olan lupus-prone fareler,
yükselmiş otoantikor seviyelerini düşürmeye yetecek kadar daha cok CY
içmişlerdir. Ader bu calışmadan şu sonuca varmıştır: Sinir sitemi hayvanın
hayatta kalmasına en uygun tarzda immun sistemden gelecek olan enformasyona göre
hareket eder.
Stress
ve Beyin/Beden İlişkisi
Vücudun immun
savunma ağı sinir ve endokrin sistemle içiçe geçmiş durumdadır. Hem direk
fiziksel olarak ve hem de interlökinler, nörotransmitterler ve hormonlar yoluyla
gerçekleştirilen bağlantılar vardır. Georgetown üniversitesinde bir nöroloji
uzmanı olan Candace Pert ve başka bilim adamları tarafından yürütülen
araştırmalar, beyin (dolayısıyla da vücut) fonksiyonlarını düzenleyen bazı
kimyasal maddelerin şifa verici rolüne işaret etmiştir. Bu kimyasal maddeler
sinir ve sinir sisteminin destek dokusu hücreleri tarafından üretilen
nöropeptitler veya aminoasit dizileridir. Destek dokusu beyin hücrelerini
koruyan bir tür besleyici petek oluşturur. Bu nöropeptitler vücuttaki başka
hücrelerle bağlantılı reseptörlere bağlandıkları vakit (ki bunlar bağışıklık
hücreleridir) fiziksel reaksiyonlara yol açarlar. Dr. Pert nöropeptitlerle
resptörlerin, vücudun kendi kendisiyle haberleşmek için kullandığı bir bilgi ağı
oluşturduklarını göstermiştir. Ve bu ağın duyguların biokimyasal bir şekli,
vücudun bir saldırgana karşı koymasını yada tehlikeden kaçmasını kontrol eden
devreler sistemi gibi bir şey olduğuna inanmaktadır. Nöropeptitler bahsinde,
vücudu baştan başa dolaşmalarını mümkün kılan devreler sistemi, aklın nasıl
vücudun iyileşmesini sağladığını bilimsel açıdan izah etmektedir.
Fakat Dr. Pert
aynı zamanda, bunun yalnız beyinde merkezleşmiş bir sistem olduğunu düşünmemize
karşı da bizi uyarmaktadır. Duygular yalnız insanın kafası içinde
değildir. Dr.Pert bir hücresel bilinç olduğuna, her hücrenin de reseptörleri ve
kendine özgü bir “zekası” olduğuna inanmaktadır. Buna göre bir kemik hücresi bir
karaciğer hücresinden farklı çalışmaktadır. Bütün hücrelerin herbirinin ne
yapması gerektiğini “bildiği” söylenebilir ve bu bilinç, beyinden gelen
mesajlara bağımlı değildir.
IL’ler gibi
immunregülatörler sinyallerin hızla beyine iletmesi için sinirleri stimule
edebillir. Beyin tarafından bir sıkıntı tehlike durumunun algılanması da
fizyolojik değişikliklerin tetiklenmesi için immun habercileri aktive edebilir.
Örn: korkutucu bir şeyin görülmesi, beyin hipotalamusunda kortikotropin
salgılatan faktör (CRF) salgılanmasını uyarabilir, bu corticosteroidlerin
salınımına yol açar, döngü içinde bu da enflamatuar cevabın azaltılmasına neden
olur. Bu reaksiyon en sonunda savunma enfeksiyonu yeteneğinin, azalmasına yol
açabilir. Ohio eyaletinde Kiecolt - Glaser (1984) tarafından stress
altındaki tıp öğrencilerine yapılan deneylerde gösterildiği gibi.... Öte yandan
deprese hipotalamus-hipofiz ekseninin, bazı allerjilere veya otoimmun
hastalıklara duyarlı kılabilme ihtimali vardır. Çok yakın zamanda, Glaser ve
ark. şu çalışmayı rapor etmişlerdir: 48 tıp öğrencisi 3 günlük bir sınav
serisinin 3 gününe rastlayacak hepatit B aşısı serisiyle inoküle edilmişlerdir.
Büyük sosyal destek, az huzursuzluk ve stres bildiren öğrenciler 3.
inokulasyonun sonunda aşıya karşı yüksek antikor cevabı ve Hepatit B yüzey
antijenine karşı çok daha canlı T hücre cevabı vermişlerdir (Glaser 1976).
Stres ve rahatlamanın insandaki in vitro immun cevap üzerine etkilerinin
araştırılması için yapılan bir meta-analitik çalışmasında 24 stres çalışması ve
10 gevşeme (Van Rood 1993) çalışması değerlendirilmiştir. Meta-analizin
zayıflığı, gerçekte çok farklı olan müdahaleler arasında eşitlik olduğunu
var saymasındadır. Gevşeme grubundaki çalışmaların bazılarında süjelere
spesifik immun parametrelerin değiştirilmesi üzerine odaklanmaları söylenmiştir;
aynı gruptaki öteki çalışmalarda ise basitçe gevşemeleri söylenmiştir. Bu iki
istek çok farklıdır. Her ikisi de yani sadece gevşeme ve gevşeme olmaksızın amaç
(intention), immun cevabın labaratuar ölçümlerindeki değişikliklerle
alakalıdırlar (Hall 1996). Meta-analiz çalışmalarının bir kısmı
gevşemeyle birlikte imgelem içerir. Araştırmacılar EBV’e karşı
lenfositlerin IL 2 reseptor expresyonundaki değişikliklerin ve antikor
seviyelerinin, değişikliğin yönüyle alakalı ve global olarak anlamlı
olduğu stres çalışmalarından çıkan bulguları değerlendirmişlerdir. NK
hücre yüzdesi, salgısal IgA konsantrasyonu ve herpes simplex viruse (HSV)
karşı antikor seviyelerindeki gözlenen değişimler tutarsızdır ve anlamlı
değildir. Gevşeme çalışmalarının sonuçlarının analizi gostermiştir ki
salgısal IgA konsantrasyonunda gözlenen değişikler değişikliğin yönüyle
uyumludur ve anlamlıdır, fakat beyaz
kan hücreleri
miktarı ile ilgili sonuçlar tutarlı fakat anlamsızdır.
Birçok çalışmada depresyonlu bireylerdeki immun cevap araştırılmıştır.Yeni bir
çalışma depresyonlu ve depresyonsuz çocuklardaki immun farklılıkları
değerlendirmiştir (Barlett 1995). Unipolar minor depresif hastalık
belirtilerine uyan 18 depresif çocuk yaşları ve cinsiyetleri uyan 18 sağlıklı
çocukla karşılaştırılmışlardır. Depresyondaki çocukların hiçbiri hastalıkları
için daha önce hiç ilaç kullanmamıştır. Her bir çocuk psikopatalojik
değerlendirme ve kan alma için bir kez görülmüştür. Toplam beyaz hücre,
differensiyal miktarları,T hücre, B hücre, monosit, NK, CD4+ ve CD8+ hücreler
ölçülmüştür. Mitojen indüklü lenfosit stimulasyonu uygulanmıştır ve NK hücre
aktivitesi kontrol edilmiştir. Bartlett ve ark. düşük NK aktivitesi, fakat
artmış Con A (lenfosit stimulasyonu) cevabı bulmuşlardır. Bu bulgular
depresyonlu erişkinlerdeki (Irwin 1990,Evans 1992) benzer çalışmalarla
kıyaslanabilir. İmmun ölçütlerin ölçümü karmaşıktır. Örn: Nötrofillerin sadece
yaklaşık %5’i muayyen bir zamanda dolaşım içindedir. Kandaki nötrofillerin
sayılarının ölçülmesi organizmanın içinde neler olduğu konusunda kötü bir olçüt
olabilir. Beslenme ve uyku gibi birçok faktörler immun ölçütleri etkileyebilir.
Belki gelecek yy.da araştırmacılar bazılarımızın bu yy.da immun ölçütlerin stres
yada rahatlamadan etkilendiğini göstermek için gösterdikleri çabalara
güleceklerdir. Cohen insanlardaki üst solunum yolu enfeksiyonlarında psikososyal
etkilerin akla yatkınlığı ve birkaç enfeksiyon ajana karşı duyarlılığın
saptanmasında psikososyal stresin rolü üzerine sağlam deliller olduğuna
dikkat çekmiştir (Cohen 1995). Cohen mekanizmalar hakkında henüz çok az
şey bildiğimizi vurgulamaktadır. İnsanlardaki immun cevabın modülasyonunda
düzenleme yada stresin yönü ve şiddetinin etkileri şu faktörlere bağlıdır;
1-
Yaş,cins,genler yada intrinsic immun durum gibi konak faktörler
2-
Davranışsal - işleyişsel müdahalelerin kalite ve miktarı
3-
Eğer gerekiyorsa rahatlama antremanlarının miktarı ve tipine
4-
Antijenik stimulasyon yada infeksiyoz ajana maruz kalma kalitesi ve miktarına
5-
İşleyişsel ve antijenik stimulasyon arasındaki temporal ilişkiye
6-
immun cevabın doğal yapısı ve ölçüm metoduna
7-
Diğer bilinmeyen faktörlere
İnsanda Amaçlı İmmun Modülasyon
olduğuna Dair Delil Var Mı? Hipnozun Rolü Nedir?
Birinci
sorunun cevabı kısaca Evet’tir, fakat rapor edilmiş çalışmaların bir çoğu
esas olarak normal insanlardaki labaratuar çalışmalarıdır. Labaratuar
çalışmalarından klinik çıkarımlar yapmak çok net değildir (Halley 1991).
İngilizce olarak yayınlanmış 30 dan fazla rapor edilmiş çalışma vardır. İlk
araştırma denemelerinin birkaçı 35 yıldan fazla bir zaman önce Black tarafından
İngiltere ve Good tarafından Minesota da yapılmıştır (Black1963,Good 1991).
Black 28 süjeyle çalışmıştır, bunların herbiri 12 gün süreyle hergün hipnoz
olmuşlar ve hipnoz esnasında Mantoux reaksiyonlarının baskılanması
istenmiştir. Süjelerin büyük kısmı başarılı olmuşlardır. Good’un çalışmalarında
3 kişi vardır. Her biri 1 hipnoterapi seansı almış ve gecikmiş cutaneus
hipersensitivite reaksiyonunu inhibe etmek için yüreklendirilmiştir. Herbiri
başarılı olmuştur. Black 18 seçilmiş erişkinden oluşan 2. grupla çalışmıştır
(1963). 2/3’ü erken hipersensitivite reaksiyonunu inhibe etmede başarılı
olmuşlardır. 1970’te Beahrs ve ark. 5 adet çok fazla tecrübelı, iyi hipnotize
edilebilen süjelerle gecikmiş hipersensitivite cevabını baskılamak için
yaptıkları ama hiçbir degişiklik olmayan araştırma sonuçlarını yayınlamıştır.
İyi tanınan bir çalışmada Smith varicella-Zooster antigenine karşı reaksiyonunu
inhibe edebilen ve bunu 9 ay sonra tekrarlayabilen bir meditator ile çalışmıştır
(Smith 1985). 1989 da Smith 28 deneyimli meditatörü kapsayan başka bir
çalışma yayınlamıştır ve bu grubun Prausnitz-Kustner (örn:gecikmiş
cutaneus hipersensitivite) reaksiyonunu hem artırmak hem de bastırmakta başarılı
olduklarını göstermiştir. Locke ve ark. 24 kolej öğrencisiyle çalışmıştır,
bunların içinden iyi hipnotize olabilen ve hipnotik telkinle vücut ısısını
değiştirebilenleri seçmiştir (Locke 1994). Öğrenciler rastgele olarak
önceden belirlenmiş ve herbiri varicella-zooster deri testi (VZ) içeren 4 ayrı
deneysel gruba sokulmuşlardır:
1-
VZ antijenine karşı oluşan gecikmiş tip hipersensitivite (DTH )
reaksiyonunu artırmaya yönelik hipnotik telkin grubu
2-
DTH’in baskılanması yönündeki telkin grubu
3-
Sadece rahatlama telkinli hipnoz grubu
4-
Hipnozsuz sadece deri testi
(VZ)
Makalenin devamına>>>
buradan
gidebilirsiniz.
>>>
ANA SAYFA
©Copyright
2001, 2004 Psk.Tuncay Özer. Tüm hakları saklıdır. Kaynak
göstermek ve link koymak şartı ile
sadece internet ortamında kullanmak için izin almadan
alıntı yapabilirsiniz. Diğer türlü alıntılar için kanun
gereği izin alınması gerekmektedir.